Sự ra đi của anh hùng La Văn Cầu không chỉ khép lại cuộc đời của một con người, mà còn khép lại một chương lịch sử, một cánh cửa ký ức của dân tộc. Các nhân chứng sẽ dần vắng bóng nhưng lịch sử không bao giờ được phép lãng quên. Thế hệ hôm nay không còn phải sống giữa bom đạn, nhưng vẫn có trách nhiệm gìn giữ ký ức, trân trọng hòa bình và sống xứng đáng với những hy sinh của cha anh.

Xin cúi đầu tiễn biệt Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân La Văn Cầu và thành kính tri ân thế hệ những Anh hùng đầu tiên được được Bác Hồ tuyên dương năm 1952.

Thế hệ 7 Anh hùng đầu tiên:

1. Cù Chính Lan (Chiến sĩ bộ binh dũng cảm giết giặc, hy sinh trong chiến dịch Hòa Bình).
2. La Văn Cầu (Bác sĩ, chiến sĩ nổi tiếng với hành động nhờ đồng đội chặt đứt cánh tay bị thương để tiếp tục ôm bộc phá xông lên phá đồn địch Đông Khê năm 1950).
3. Nguyễn Thị Chiên (Nữ trung đội trưởng du kích kiên trung, bị địch bắt tra tấn vẫn giữ vững khí tiết).
4. Nguyễn Quốc Trị (Chiến sĩ bộ binh mưu trí, dũng cảm trong nhiều trận đánh).
5. Ngô Gia Khảm (Hậu phương quân giới, chế tạo thuốc nổ, vũ khí cho kháng chiến trong điều kiện thiếu thốn).
6. Hoàng Hanh (Người nông dân thi đua lao động, tiên phong tăng gia sản xuất nuôi quân).
7. Trần Đại Nghĩa (Nhà bác học đặt nền móng cho ngành quân giới Việt Nam, chế tạo nhiều vũ khí hiện đại như súng Bazooka, súng không giật SKZ).

Trong số đó, Ngô Gia Khảm (1912 – 1990) không chỉ là một trong những Anh hùng Lao động đầu tiên của Việt Nam mà cuộc đời ông còn gắn liền "mối duyên" đặc biệt với ngành Đường sắt.

Khởi đầu từ người thợ hỏa xa

Ngô Gia Khảm sinh năm 1912, quê xã Tam Sơn, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Cha là Ngô Bá Tiêu mất sớm khi ông mới 18 tháng tuổi, mẹ là Ngô Thị Linh đi bước nữa, ông ở với người cậu ruột ở Hải Phòng là Ngô Gia Khiết (họ Ngô Gia -Tam Sơn), sau mang họ Ngô Gia. Ông cũng là cháu gọi nhà cách mạng Ngô Gia Tự bằng cậu.

Mối duyên của Ngô Gia Khảm với đường sắt bắt đầu từ rất sớm. Năm 16 tuổi, Ngô Gia Khảm xin vào học việc ở nhà máy Gia Lâm và trở thành một công nhân thợ nguội. Chính tại xưởng cơ khí đường sắt này, ông đã được rèn giũa tay nghề cơ khí cực kỳ tinh xảo. Chứng kiến cảnh công nhân bị áp bức bóc lột tàn nhẫn, dần dần ông nhận thức và tham gia phong trào đấu tranh đòi tự do, cơm áo. Năm 1938 ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và chính thức bước vào hoạt động cách mạng. Năm 1941, sau một cuộc tranh đấu lớn ở nhà máy Gia Lâm, ông cùng nhiều đồng chí khác bị giặc bắt cầm tù và đầy đi ở Sơn La. Trong tù ông giữ tinh thần đấu tranh, có lần tuyệt thực đến 11 ngày, buộc địch phải nhượng bộ. Năm 1944 ông được ra tù, lại tiếp tục hoạt động chống Pháp.

Khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ, những người thợ đường sắt tài năng như Ngô Gia Khảm đã trở thành "xương sống" cho ngành Quân giới non trẻ của Việt Nam.

Từ xưởng xe lửa đến công xưởng sản xuất vũ khí

Ông được giao nhiệm vụ xây dựng những xưởng quân giới đầu tiên tại chiến khu Việt Bắc. Với kiến thức cơ khí tích lũy từ ngành đường sắt, ông đã sáng tạo, chế tạo ra thuốc nổ, lựu đạn, và mìn đánh bốt địch trong điều kiện vô cùng thiếu thốn.

Trong một lần thử nghiệm thuốc nổ phục vụ chiến đấu, một tai nạn kinh hoàng đã xảy ra khiến ông bị thương rất nặng. Dù vậy, ông vẫn tiếp tục cống hiến, dùng tinh thần "thép" của người thợ hỏa xa để chỉ đạo, truyền nghề cho thế hệ sau.

Với sự sáng tạo, trí thông minh và lòng quả cảm, Ngô Gia Khảm thực sự là tấm gương sáng trong phong trào thi đua yêu nước. Những thành quả lao động của ông đã góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển của ngành quân giới Việt Nam, là cơ sở, tiền đề phát triển khoa học kỹ thuật quân sự nước nhà.

Ngô Gia Khảm được tặng thưởng nhiều danh hiệu cao quý như: Chiến sĩ lao động toàn quốc và tặng thưởng Huân chương kháng chiến hạng nhì (1950), Huân chương Lao động hạng nhì (1951), chiến sĩ số một của ngành công nghiệp, và được cử đi dự Đại hội liên hoan chiến sĩ toàn quốc tại Việt Bắc (năm 1952). Tại Đại hội Chiến sĩ thi đua và Cán bộ gương mẫu toàn quốc lần thứ nhất (năm 1952), Ngô Gia Khảm là một trong 7 chiến sĩ thi đua đầu tiên được vinh danh và nhận danh hiệu Anh hùng Lao động.

Danh hiệu này không chỉ là vinh quang cá nhân mà còn là niềm tự hào lớn lao của giai cấp công nhân Việt Nam, trong đó có bóng dáng của những người thợ đường sắt kiên cường, sáng tạo.

Có thể nói, đường sắt chính là trường học đầu tiên, nơi rèn luyện bản lĩnh, tay nghề và cũng là bệ phóng để người thợ cơ khí Ngô Gia Khảm trở thành một tượng đài anh hùng của dân tộc.

Năm 1954, sau khi hòa bình lập lại, ông làm Giám đốc kiêm Bí thư Đảng ủy Nhà máy Toa xe xe lửa Gia Lâm trực thuộc Tổng cục Đường sắt. Năm 1968 ông giữ chức Cục trưởng Cục Đầu máy xe lửa Tổng cục Đường sắt, năm 1973 giữ chức Trưởng Ban Thanh tra Bộ Giao thông Vận tải. 

Năm 1990 Ngô Gia Khảm qua đời, hưởng thọ 79 tuổi. Tên ông sau được đặt cho một đường phố trước cổng Nhà máy Xe lửa Gia Lâm, Long Biên, Hà Nội và một đường phố ở thành phố Bắc Ninh quê ông.